แนวทางการเลือกอาหารสำหรับผู้ป่วยโรคตับแข็ง

ตับเป็นอวัยวะสำคัญที่มีบทบาทในการเผาผลาญสารอาหาร สร้างโปรตีนที่จำเป็นต่อร่างกาย กำจัดสารพิษ และช่วยรักษาสมดุลของระบบต่าง ๆ ภายในร่างกาย เมื่อเกิดภาวะตับอักเสบหรือโรคตับแข็ง ประสิทธิภาพการทำงานของตับจะลดลง ส่งผลให้ร่างกายมีความเสี่ยงต่อภาวะทุพโภชนาการได้ง่าย

การวางแผนโภชนาการที่เหมาะสมจึงเป็นส่วนสำคัญในการดูแลผู้ป่วยโรคตับ โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคตับแข็งที่จำเป็นต้องได้รับสารอาหารอย่างเพียงพอ ควบคู่ไปกับการลดภาระการทำงานของตับ เพื่อช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตและสนับสนุนการดูแลสุขภาพ

โรคตับอักเสบ กินอะไรได้บ้าง?

หลายคนที่เป็นโรคนี้ อาจสงสัยว่า โรคตับอักเสบ กินอะไรได้บ้าง? หลักการสำคัญของการเลือกอาหารโรคตับแข็ง คือการรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ และได้รับพลังงานเพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย

โรคตับอักเสบ เกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น การติดเชื้อไวรัส การดื่มแอลกอฮอล์ หรือภาวะไขมันพอกตับ ซึ่งทำให้เซลล์ตับเกิดการอักเสบ และหากการอักเสบนั้นเรื้อรังต่อเนื่อง ก็อาจกลายเป็นสาเหตุของโรคตับแข็งได้ในอนาคต 

ดังนั้นการเลือกรับประทานอาหารสำหรับผู้ที่เป็นโรคตับอักเสบจึงเป็นเรื่องที่สำคัญอย่างมาก โดยมีหลักการคือการรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ ได้รับพลังงานอย่างเพียงพอ และเลือกประเภทอาหารที่เหมาะสม

กลุ่มอาหารสำหรับโรคตับอักเสบ

โปรตีนคุณภาพดี

โปรตีนมีความสำคัญต่อการซ่อมแซมเนื้อเยื่อและรักษามวลกล้ามเนื้อ แหล่งโปรตีนที่เหมาะสม ได้แก่

• ปลา
• ไข่ขาว
• เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน
• เต้าหู้และผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

คาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน

ช่วยให้ร่างกายได้รับพลังงานอย่างต่อเนื่อง เช่น

• ข้าวกล้อง
• ขนมปังโฮลวีต
• ธัญพืชไม่ขัดสี

ผักและผลไม้หลากหลายชนิด

เป็นแหล่งของวิตามิน แร่ธาตุ และสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยสนับสนุนสุขภาพโดยรวม 

ไขมันดี

ไขมันจากปลา ถั่ว เมล็ดพืช และน้ำมันพืชในปริมาณที่เหมาะสม แต่ควรเลี่ยงของทอดและอาหารที่ไขมันสูง

ทั้งนี้ ผู้ป่วยควรรับประทานอาหารให้สม่ำเสมอ ไม่งดมื้ออาหารเป็นเวลานาน เพราะอาจทำให้ร่างกายนำกล้ามเนื้อมาใช้เป็นพลังงาน ส่งผลให้มวลกล้ามเนื้อลดลงได้

อาหารบํารุงตับ มีอะไรบ้าง?

ยังไม่มีอาหารชนิดใดที่สามารถฟื้นฟูตับได้โดยตรง แต่มีอาหารหลายกลุ่มที่ช่วยสนับสนุนภาวะโภชนาการที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยโรคตับ

1. ปลาและโปรตีนไขมันต่ำ

ช่วยเสริมสร้างและซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอของร่างกาย

2. ผักใบเขียว

เช่น คะน้า ผักกาดหอม ตำลึง และผักหลากสี ซึ่งให้วิตามินและแร่ธาตุที่จำเป็น

3. ธัญพืชไม่ขัดสี

ช่วยให้พลังงานอย่างต่อเนื่องและมีใยอาหารสูง

4. ไขมันดี

เช่น น้ำมันมะกอก อะโวคาโด และปลาทะเล ซึ่งควรรับประทานในปริมาณที่เหมาะสม

5. อาหารทางการแพทย์ โรคตับ

ในผู้ป่วยที่รับประทานอาหารได้น้อย หรือมีความต้องการทางโภชนาการเฉพาะ อาจพิจารณาใช้ อาหารทางการแพทย์สำหรับผู้ป่วยโรคตับ ภายใต้คำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

คนเป็นโรคตับ ห้ามกินอะไร?

แม้ผู้ป่วยแต่ละรายจะมีข้อจำกัดแตกต่างกันตามระยะของโรค แต่โดยทั่วไปควรหลีกเลี่ยงหรือจำกัดอาหารต่อไปนี้

เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

เป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงอย่างเด็ดขาด เนื่องจากเพิ่มภาระต่อการทำงานของตับ

อาหารดิบหรือสุกไม่ทั่วถึง

เช่น ปลาดิบ หอยดิบ หรือเนื้อสัตว์ที่ปรุงไม่สุก เพื่อลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ

อาหารที่มีโซเดียมสูง

เช่น อาหารหมักดอง อาหารกระป๋อง และอาหารสำเร็จรูป เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะบวมน้ำและท้องมาน

อาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง

เช่น อาหารทอดและอาหารแปรรูปบางชนิด ซึ่งอาจเพิ่มภาระในการเผาผลาญของร่างกาย

การเลือก “อาหารทางการเเพทย์ของโรคตับ” อย่างปลอดภัย

ปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์หลายชนิดที่ถูกนำเสนอในกลุ่มอาหารเสริมบำรุงตับหรืออาหารเสริมโรคตับ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยควรเลือกใช้อย่างระมัดระวัง

หลักการสำคัญในการเลือกผลิตภัณฑ์ ได้แก่

• มีข้อมูลโภชนาการชัดเจน
• ได้รับการรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
• มีคำแนะนำการใช้งานที่เหมาะสม
• ไม่ใช้แทนการรักษาหลักทางการแพทย์
• ปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหารก่อนใช้ โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคตับระยะรุนแรง

สำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะขาดสารอาหารหรือรับประทานอาหารได้น้อย อาหารทางการแพทย์อาจเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยสนับสนุนการได้รับสารอาหารอย่างเหมาะสม

เทคนิคการกินสำหรับผู้ป่วยตับแข็งระยะต่างๆ

ระยะเริ่มต้น

• รับประทานอาหารให้ครบหมู่
• เน้นโปรตีนคุณภาพดี
• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม

ระยะที่มีภาวะบวมน้ำหรือท้องมาน

• จำกัดโซเดียมตามคำแนะนำของแพทย์
• หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปและอาหารรสจัด

ระยะที่มีภาวะทุพโภชนาการ

• เพิ่มพลังงานและโปรตีนให้เพียงพอ
• แบ่งอาหารเป็นมื้อย่อย 4-6 มื้อต่อวัน
• พิจารณาใช้อาหารทางการแพทย์เมื่อจำเป็น

ผู้ป่วยมะเร็งตับ

ในกรณีของอาหารผู้ป่วยมะเร็งตับ ควรให้ความสำคัญกับการได้รับพลังงานและโปรตีนอย่างเพียงพอ เพื่อช่วยรักษาสภาพร่างกายและลดความเสี่ยงของภาวะขาดสารอาหาร โดยควรได้รับคำแนะนำเฉพาะรายจากทีมดูแลสุขภาพ

อาหารโรคตับแข็ง ควรพิจารณาตามระยะของโรค ภาวะโภชนาการ และความต้องการเฉพาะของแต่ละบุคคล โดยเน้นการรับประทานอาหารที่ครบถ้วน ได้รับพลังงานและโปรตีนอย่างเหมาะสม พร้อมหลีกเลี่ยงปัจจัยที่อาจเพิ่มภาระต่อการทำงานของตับ การดูแลโภชนาการอย่างต่อเนื่อง ควบคู่กับการติดตามการรักษาตามคำแนะนำของแพทย์ จะช่วยสนับสนุนคุณภาพชีวิตและการดูแลสุขภาพในระยะยาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

Source

https://www.si.mahidol.ac.th/Th/healthdetail.asp?aid=793

https://www.medparkhospital.com/lifestyles/top-5-foods-and-drinks-for-healthy-liver